सिने समिक्षण

मनोरंजनाच्या डिजिटल क्रांतीनंतर चित्रपटगृहांचे अस्तित्व धोक्यात आल्याची चर्चा सुरू झाली होती. घरबसल्या चित्रपट आणि वेबमालिका पाहण्याची सवय लागलेला प्रेक्षक पुन्हा तिकीट काढून चित्रपटगृहात जाईल का, असा प्रश्न उपस्थित केला जात होता. मात्र, चालू वर्षातील आकडेवारी वेगळेच चित्र दाखवते. ओटीटीवरील प्रेक्षकांची संख्या वाढत असतानाच चित्रपटगृहांतील गर्दी आणि तिकीटविक्रीतून मिळणारे उत्पन्नही वाढले आहे. त्यामुळे मनोरंजनाच्या या दोन माध्यमांमधील स्पर्धेला आता सहअस्तित्वाचे स्वरूप …

हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या भव्य पडद्यावर वय मोजण्याची रीत नेहमीच कमालीची विषम आणि पक्षपाती राहिली आहे. पडद्यावर पुरुष कलाकाराचे वय वाढले की त्याला ‌‘अनुभवाची समृद्धी‌’, ‌‘स्टारडमची परिपक्वता‌’ आणि ‌‘सदाबहार व्यक्तिमत्त्व‌’ म्हणून गौरवले जाते, मात्र तेच वाढते वय स्त्री कलाकाराच्या वाट्याला आले की तिच्या कारकिर्दीची मर्यादा ठरवून तिला थेट आई, वहिनी किंवा दुय्यम कौटुंबिक चौकटीत बंदिस्त केले जाते. पन्नाशी-साठी ओलांडलेला नायक वीस-पंचवीस वर्षांच्या …

भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात प्रेक्षकांच्या बदलत्या अभिरुचीने नेहमीच नव्या युगाची पायाभरणी केली आहे; मात्र सध्या चित्रपटगृहांमध्ये जाणवणारे स्थित्यंतर अभिरुचीपुरते मर्यादित नसून ते भारतीय रसिकांच्या मानसिक सीमांचा विस्तार अधोरेखित करणारे आहे. मुंबईत आकाराला येणारा हिंदी सिनेमा म्हणजे अवघ्या देशाचे प्रतिनिधित्व, हे वर्षानुवर्षांचे पारंपरिक समीकरण आता मोडीत निघाले आहे. भाषेच्या भिंती ओलांडून दाक्षिणात्य चित्रपटांच्या आशयाला आणि तिथल्या कलाकारांना देशभरातील रसिक ज्या आत्मीयतेने स्वीकारत …

नाना हा माझा अत्यंत जवळचा, जिवलग मित्र होता. अभिनयाच्या सुरुवातीच्या काळापासून आमचं नातं होतं. त्याच्या अभिनयाची सुरुवात मी पाहिली होती. त्याने आपल्या कर्तृत्वावर मिळवलेलं यशही पाहिलं होतं. त्याचा स्पष्टवक्तेपणा, त्याचा सरळ स्वभाव आणि दुसऱ्याला मदत करण्याची त्याची आंतरिक तत्परता या सगळ्या गोष्टी मी जवळून अनुभवल्या होत्या. असा माणूस अचानक आपल्यातून निघून जाणं हे माझ्यासाठी फार मोठं दुःख आहे. नानासारखा मित्र …

ज्येष्ठ अभिनेते-कलावंत अनंत नाग यांच्या प्रदीर्घ अभिनयप्रवासाचा अलीकडेच दादासाहेब फाळके पुरस्कार देऊन सन्मान करण्यात आला. रंगभूमीच्या तालमीतून घडलेला, समांतर सिनेमाच्या वाटेने हिंदी प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचलेला आणि कन्नड चित्रपटसृष्टीत पाच दशकांहून अधिक काळ स्वतःची जागा टिकवून ठेवलेला कलावंत म्हणून त्यांची सिनेरसिकांना ओळख आहे. अभिनयाच्या प्रदीर्घ वाटचालीत त्यांनी पडद्यावर अनेक माणसे उभी केली; पण प्रत्येक वेळी त्या माणसाच्या मागे स्वतःला थोडेसे लपवले. कदाचित …

चित्रपटसृष्टीत एकदा ‌‘इमेज‌’ तयार झाली की ती कलाकाराला यशाच्या शिखरावर नेते; पण कालांतराने तीच त्याच्या पायातील बेडीही ठरू शकते. म्हणूनच खरा कस लागतो तो स्वतःची लोकप्रिय प्रतिमा मोडून पूर्णपणे विरुद्ध भूमिका स्वीकारताना. हिंदी चित्रपटसृष्टीत प्राण यांनी खलनायकातून चरित्र अभिनेत्यापर्यंतचा प्रवास केला, विनोद खन्ना आणि शत्रुघ्न सिन्हा खलनायकी भूमिकांतून नायक झाले, तर सैफ अली खान आणि संजय दत्त यांनी नायकाच्या चौकटीबाहेर …

गणपतीच्या आरतीचा स्वर, ढोल-ताशांचा वाढता गजर, गुलालाने भरलेले रस्ते आणि ‌‘गणपती बाप्पा मोरया‌’च्या जयघोषात पुढे सरकणारी विसर्जन मिरवणूकहे दृश्य महाराष्ट्राच्या उत्सवसंस्कृतीइतकेच भारतीय चित्रपटांच्या पडद्यावरही परिचित झाले आहे. कधी नायकाच्या आयुष्यातील निर्णायक वळणाचा साक्षीदार, कधी संकटात श्र्द्धेचा आधार, तर कधी मुंबईच्या चाळी-वस्त्यांतील सामूहिक जगण्याचा उत्सव म्हणून गणराया सिनेमात भेटत राहिला. गणेशोत्सवाने सिनेमातील गाणी, नृत्य आणि भव्यतेला आपलेसे केले. यातून गणेशोत्सव आणि …

हिरवाईने नटलेली बाग, झाडाच्या फांदीला बांधलेला झुला आणि त्यावर झुलणारी नायिका… हिंदी चित्रपटातील हे दृश्य कधीकाळी इतके परिचित होते, दर पाच चित्रपटांपैकी एकामध्ये त्याचे दर्शन घडत असे. प्रेमाची चाहूल असो, प्रियकराची प्रतीक्षा असो, माहेरच्या आठवणी असोत किंवा तरुण मनाचा बेधुंद बहर असो; आनंदझुला या सगळ्याचा साक्षीदार होता. काळ बदलला, चित्रपटांची भाषा बदलली आणि या बदलात झुल्याच्या तालावर डोलणारी गाणीही हळूहळू …

गोकुळाष्टमी आली की मंदिरांतील आरत्या, दहीहंडीचा जल्लोष आणि गोविंदांच्या आरोळ्यांबरोबरच मनात नकळत काही चित्रपटगीतेही जागी होतात. कृष्णाच्या बाललीला, राधा-कृष्णाचे प्रेम, भक्ती, खोडकरपणा आणि लोकउत्सव यांना हिंदी चित्रपटसृष्टीने इतक्या विविध रंगांत टिपले आहे की, ही गीते केवळ पडद्यापुरती राहिलेली नाहीत; ती लोकपरंपरेचाच एक भाग बनली आहेत.- सोनम परब हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या सुरुवातीच्या काळापासूनच भक्तिगीतांना विशेष स्थान होते. त्यात श्रीकृष्ण हा तर गीतकार, …

स्वातंत्र्य मिळाले त्याच वेळी देशाच्या फाळणीने लाखो माणसांचे आयुष्य उद्ध्‌‍वस्त केले. त्या काळातील दंगली, निर्वासितांचे लोंढे, ताटातूट आणि धर्माच्या नावाने उभ्या राहिलेल्या भिंतींचे चित्रण हिंदी चित्रपटांनी वेगवेगळ्या काळात केले. ‌‘धर्मपुत्र‌’ आणि ‌‘गरम हवा‌’पासून ‌‘तमस‌’, ‌‘ट्रेन टू पाकिस्तान‌’, ‌‘1947 अर्थ‌’, ‌‘पिंजर‌’ आणि ‌‘गदर‌’पर्यंत अनेक कलाकृतींनी या विषयाला आपापल्या पद्धतीने हात घातला.- सोनम परब ———————- 15 ऑगस्ट 1947 रोजी भारत स्वतंत्र झाला; …