पांचजन्य वृत्तपत्र
बॉलीवूड अभिनेता आर. माधवन याला भारतीय चित्रपटसृष्टीतील उल्लेखनीय योगदानाची दखल घेत ‘पद्मश्री’ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. अभिनेता, लेखक, दिग्दर्शक, निर्माता, संवेदनशील नागरिक आणि कुटुंबवत्सल पिता अशा अनेक भूमिका आर. माधवनने यशस्वीपणे पार पाडल्या. अभिनयातील सहजता, भूमिकांमधील वैविध्य, दर्जेदार चित्रपटांची निवड आणि प्रसिद्धीपेक्षा कामाला दिलेले महत्त्व यांमुळे त्याने समकालीन भारतीय चित्रपटसृष्टीत स्वतःचे वेगळे स्थान निर्माण केले. अभिनयाबरोबरच दिग्दर्शन आणि निर्मितीतही त्याने गुणवत्तेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले. हिंदी आणि प्रादेशिक चित्रपटसृष्टी यांच्यातील दुवा म्हणूनही त्याचे योगदान महत्त्वाचे मानले जाते. सामाजिक विषयांवरही तो संयमी आणि जबाबदार भूमिका मांडताना दिसतो. प्रसिद्धी मिळवण्यासाठी वाद निर्माण करण्याऐवजी आपल्या कामातूनच संवाद साधण्यावर त्याचा विश्वास राहिला.- सोनम परब
भारतीय चित्रपटसृष्टीत काही कलाकारांची लोकप्रियता बॉक्स ऑफिसच्या आकड्यांवर किंवा प्रसिद्धीच्या झोतावर गणता येत नाही. असे कलाकार अभिनयाची ताकद, भूमिकांची निवड आणि पडद्यावरची सहज उपस्थिती यामुळे ते प्रेक्षकांच्या मनात कायमचे घर करून राहतात. आर. माधवन हा यापैकीच एक. जवळपास तीन दशकांच्या कारकिर्दीत कधीही स्टारडमचा दिखावा केला नाही. वाद, प्रसिद्धी मोहिमा किंवा वैयक्तिक आयुष्याची जाहिरात यांपासून दूर राहत त्याने आपल्या अभिनयालाच ओळख बनू दिली. त्यामुळेच हिंदीबरोबर तमिळ, तेलुगू आणि इतर भाषांतील प्रेक्षकांनीही त्याला तितक्याच आपुलकीने स्वीकारले. आर. माधवनच्या अभिनयाची सर्वात मोठी जमेची बाजू म्हणजे त्याने स्वतःला कधीच एका चौकटीत अडकू दिले नाही. रोमँटिक नायक, वैज्ञानिक, सैनिक, खलनायक किंवा मानसिकदृष्ट्या गुंतागुंतीची व्यक्तिरेखा अशा प्रत्येक प्रकारच्या भूमिकेला त्याने वेगळा दृष्टिकोन दिला. त्याच्या अभिनयात कृत्रिमतेपेक्षा नैसर्गिकता अधिक जाणवते. संवादफेक, देहबोली, चेहऱ्यावरील सूक्ष्म भाव आणि प्रसंगानुरूप संयम यांमुळे त्याची प्रत्येक व्यक्तिरेखा जिवंत वाटते.
चित्रपटांत येण्यापूर्वी त्याने दूरचित्रवाणी मालिका आणि जाहिरातींमधून अभिनयाची सुरुवात केली. छोट्या पडद्यावरील सहज अभिनयामुळे अनेक दिग्दर्शकांचे लक्ष त्याच्याकडे गेले. पुढे अभिनयाबरोबरच लेखक, निर्माता आणि दिग्दर्शक म्हणूनही त्याने स्वतःची क्षमता सिद्ध केली. भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानाची दखल घेत भारत सरकारने त्याला ‘पद्मश्र्ी’ पुरस्काराने गौरविले. हा सन्मान त्याच्या लोकप्रियतेइतकाच अभिनयातील सातत्य, गुणवत्ता आणि समर्पणाचाही होता.
त्याच्या चित्रपट कारकिर्दीला निर्णायक वळण मिळाले ते 2000 साली प्रदर्शित झालेल्या मणिरत्नम दिग्दर्शित ‘अलैपायुथे’ या तमिळ चित्रपटातून. या चित्रपटाने त्याला दक्षिण भारतीय चित्रपटसृष्टीत मोठी ओळख मिळवून दिली. प्रेमकथेच्या चौकटीत तयार झालेल्या या चित्रपटातील त्याचा अभिनय प्रेक्षकांच्या मनात घर करून गेला. त्यानंतर ‘मिन्नाले’, ‘रन’, ‘कन्नथिल मुथमित्तल’, ‘अनबे शिवम’, ‘इरुधी सुत्रू’, ‘विक्रम वेधा’ आणि ‘रॉकेट्री : द नंबी इफेक्ट’ अशा अनेक चित्रपटांत त्याने वेगवेगळ्या धाटणीच्या भूमिका साकारल्या. प्रत्येक चित्रपटात स्वतःची पुनरावृत्ती टाळण्याचा त्याचा प्रयत्न स्पष्टपणे दिसून आला.
हिंदी चित्रपटसृष्टीत त्याला खरी लोकप्रियता मिळाली ती 2001 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘रहना है तेरे दिल में’ या चित्रपटातून. या चित्रपटातील मॅडी हे पात्र आजही हिंदी चित्रपटांतील सर्वाधिक लोकप्रिय रोमँटिक व्यक्तिरेखांपैकी एक मानले जाते. हा चित्रपट प्रदर्शित झाला तेव्हा त्याला अपेक्षित यश मिळाले नव्हते, पण दूरचित्रवाणी आणि पुढील काळात या चित्रपटाने प्रचंड लोकप्रियता मिळवली. अनेक तरुणांसाठी मॅडी प्रेमाचा नवा चेहरा ठरला. आजही या चित्रपटाचा उल्लेख झाला की आर. माधवनची प्रतिमा सर्वप्रथम डोळ्यांसमोर उभी राहते.
या यशानंतर त्याने स्वतःला रोमँटिक नायकाच्या चौकटीत मर्यादित ठेवले नाही. ‘रंग दे बसंती’मध्ये त्याने भारतीय वायुदलातील वैमानिकाची छोटी पण प्रभावी भूमिका साकारली. ‘गुरू’मध्ये त्याने वास्तववादी अभिनयाची छाप सोडली. ‘3 इडियट्स’मध्ये फरहान कुरेशी या व्यक्तिरेखेच्या माध्यमातून कुटुंबाच्या अपेक्षा आणि स्वतःच्या स्वप्नांमध्ये अडकलेल्या तरुणाचा संघर्ष त्याने अत्यंत संवेदनशीलतेने उभा केला. ही व्यक्तिरेखा आजही अनेक तरुणांना प्रेरणा देते.
‘तनू वेडस् मनू’ आणि ‘तनू वेडस् मनू रिटर्न्स’ या चित्रपटांनी त्याच्या कारकिर्दीला वेगळे परिमाण दिले. मनोज शर्मा अर्थात मनू या संयमी, समंजस आणि भावनिक पतीच्या भूमिकेत त्याने अतिशय मितभाषी अभिनय केला. अनेक प्रसंगांत संवादांपेक्षा चेहऱ्यावरील भाव आणि शांत प्रतिक्रिया यांतून त्याने पात्राची वेदना आणि प्रेम व्यक्त केले. कमी संवादांतही प्रभावी अभिनय करता येतो, हे या भूमिकेतून त्याने सिद्ध केले.
भूमिकांमध्ये सातत्याने वैविध्य शोधण्याची त्याची वृत्ती पुढील चित्रपटांतही दिसली. ‘साला खडूस’मध्ये हट्टी पण जिद्दी बॉक्सिंग प्रशिक्षक, ‘हिसाब बराबर’मधील वेगळी व्यक्तिरेखा, ‘केसरी चॅप्टर 2’मधील महत्त्वपूर्ण भूमिका आणि विविध भाषांतील चित्रपटांमधील त्याचा सहज वावर यामुळे तो सर्व प्रकारच्या कथांमध्ये तितक्याच विश्वासार्हतेने वावरू शकतो, हे पुन्हा सिद्ध झाले.
त्याच्या कारकिर्दीतील सर्वाधिक महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प ठरला ‘रॉकेट्री : द नंबी इफेक्ट’. भारतीय अंतराळ शास्त्रज्ञ नंबी नारायणन यांच्या आयुष्यावर आधारित या चित्रपटात त्याने प्रमुख भूमिका साकारली. तसेच या चित्रपटाच्या दिग्दर्शन, लेखन आणि निर्मितीची जबाबदारीही स्वीकारली. भारतीय वैज्ञानिकाला सहन करावा लागलेला अन्याय, त्याचा संघर्ष आणि सत्यासाठीची लढाई यांचे प्रभावी चित्रण या चित्रपटातून झाले. राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या चित्रपटाला मोठी प्रशंसा मिळाली. या चित्रपटाने आर. माधवन हा आशयाला प्राधान्य देणारा संवेदनशील चित्रपटकार असल्याचे सिद्ध केले.
यानंतर ‘शैतान’मध्ये त्याने प्रेक्षकांना पूर्णपणे वेगळे रूप दाखवले. गूढ, धूर्त आणि नकारात्मक व्यक्तिरेखा त्याने इतक्या प्रभावीपणे उभी केली की रोमँटिक नायकाची त्याची प्रतिमा काही काळासाठी विसरून जावी. शांत चेहरा, नियंत्रित संवादफेक आणि मानसिक दबाव निर्माण करणारा अभिनय या भूमिकेची खास वैशिष्ट्ये ठरली. सकारात्मक भूमिकांइतकाच प्रभावी खलनायकही तो ठरू शकतो, हे या चित्रपटाने दाखवून दिले.
अलीकडे प्रदर्शित झालेल्या ‘धुरंधर’ या चित्रपटातील त्याच्या अभिनयाचीही मोठी चर्चा झाली. व्यक्तिरेखेतील भावनिक आणि मानसिक स्तर समजून घेत त्याने ती अत्यंत परिपक्वतेने साकारली. त्यामुळे तो केवळ लोकप्रिय नायक नाही, तर समर्थ चरित्र अभिनेता असल्याचे पुन्हा अधोरेखित झाले. वर्षाला अनेक चित्रपट करण्यापेक्षा आशयपूर्ण कथा आणि दमदार व्यक्तिरेखा निवडण्यावर त्याचा भर असतो. पटकथा आणि पात्र मनापासून पटले तरच तो एखादा चित्रपट स्वीकारतो.
भारतीय चित्रपटसृष्टीतील उल्लेखनीय योगदानाची दखल घेत त्याला ‘पद्मश्र्ी’ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. अभिनयाबरोबरच दिग्दर्शन आणि निर्मितीतही त्याने गुणवत्तेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले. हिंदी आणि प्रादेशिक चित्रपटसृष्टी यांच्यातील दुवा म्हणूनही त्याचे योगदान महत्त्वाचे मानले जाते. सामाजिक विषयांवरही तो संयमी आणि जबाबदार भूमिका मांडताना दिसतो. प्रसिद्धी मिळवण्यासाठी वाद निर्माण करण्याऐवजी आपल्या कामातूनच संवाद साधण्यावर त्याचा विश्वास राहिला.
त्याच्या वैयक्तिक आयुष्यातील आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे मुलगा वेदांत माधवनच्या कारकिर्दीला दिलेले प्रोत्साहन. चित्रपटसृष्टीतील अनेक कलाकारांची मुले अभिनयाकडे वळतात. मात्र वेदांतची आवड जलतरणात असल्याचे लक्षात येताच त्याने त्यालाच पाठिंबा दिला. आवश्यक प्रशिक्षण, सुविधा आणि सातत्यपूर्ण प्रोत्साहन मिळाल्यामुळे वेदांत आज भारतातील उदयोन्मुख आंतरराष्ट्रीय जलतरणपटूंमध्ये गणला जातो. राष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये त्याने अनेक पदके जिंकली असून आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही भारताचे प्रतिनिधित्व केले आहे. मध्यम आणि लांब पल्ल्याच्या फ्रीस्टाइल प्रकारातील त्याची कामगिरी विशेष उल्लेखनीय राहिली आहे.
अभिनेता, लेखक, दिग्दर्शक, निर्माता, संवेदनशील नागरिक आणि कुटुंबवत्सल पिता अशा अनेक भूमिका आर. माधवनने यशस्वीपणे पार पाडल्या. अभिनयातील सहजता, भूमिकांमधील वैविध्य, दर्जेदार चित्रपटांची निवड आणि प्रसिद्धीपेक्षा कामाला दिलेले महत्त्व यांमुळे त्याने समकालीन भारतीय चित्रपटसृष्टीत स्वतःचे वेगळे स्थान निर्माण केले. मोठा गाजावाजा न करता, पडद्यावर प्रत्येक वेळी नव्याने उभे राहण्याची क्षमता हेच त्याच्या यशाचे खरे रहस्य ठरले आहे.
