मातीविना शेतीची यशोगाथा

अभियांत्रिकी शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर बहुतांश तरुणांची पावले बहुराष्ट्रीय कंपन्यांमधील सुरक्षित नोकऱ्यांकडे वळतात. मात्र, या पारंपरिक वाटेला फाटा देत केल्विन अरान्हा आणि फरीश अनफाल या दोन युवा अभियंत्यांनी कृषी क्षेत्रातील आव्हानांवर तंत्रज्ञानाच्या बळावर मात करण्याचा निश्चय केला. हवामानातील तीव्र बदल, पाण्याची वाढती टंचाई आणि उत्पादन खर्चातील भरमसाठ वाढ यांमुळे संकटात सापडलेल्या शेतीला शाश्वत पर्याय देण्यासाठी त्यांनी क्रॉप एआय या कृषी-तंत्रज्ञान उपक्रमाची पायाभरणी केली. आधुनिक विज्ञानाची जोड देऊन शेतीला फायदेशीर व्यवसाय बनवता येतो, हे त्यांनी कृतीतून सिद्ध केले.
या उपक्रमाचा मुख्य आधार हायड्रोपोनिक्स म्हणजेच मातीविना केली जाणारी नियंत्रित शेती हा आहे. या पद्धतीमध्ये मातीचा वापर पूर्णपणे टाळून पाण्यातील विद्राव्य पोषकद्रव्यांच्या आधारे पिकांची वाढ केली जाते. त्यामुळे कमी जागेतही दर्जेदार आणि रसायनमुक्त पालेभाज्यांचे विक्रमी उत्पादन घेणे शक्य होते. या प्रक्रियेत कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करण्यात आला आहे. सेन्सर्स आणि संगणकीय प्रणालींच्या मदतीने तापमान, हवेतील आर्द्रता, सूर्यप्रकाश आणि वनस्पतींना लागणाऱ्या अन्नद्रव्यांचे अचूक नियंत्रण केले जाते. यामुळे पिकांच्या वाढीसाठी चोवीस तास अनुकूल वातावरण राखले जाते. लेट्यूस, केल आणि बेसिलसारख्या महागड्या विदेशी पालेभाज्या या तंत्रज्ञानाने सहज पिकवता येतात. पारंपरिक शेती पद्धतीच्या तुलनेत यामध्ये तब्बल 95 टक्के पाण्याची बचत होते, हा या तंत्रज्ञानाचा सर्वात मोठा पर्यावरणीय फायदा ठरला आहे.
केवळ स्वतः शेती करण्यापुरते मर्यादित न राहता, हा आधुनिक कृषी आराखडा इतर उद्योजकांपर्यंत पोहोचवण्याचा निर्णय या दोघांनी घेतला. त्यानुसार नियंत्रित शेतीचे संपूर्ण संच ते व्यावसायिकांना उपलब्ध करून देतात. सुमारे पाच लाख रुपयांच्या प्राथमिक संचामध्ये एकाच वेळी पाचशे रोपांची यशस्वी लागवड करता येते. या नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञानाला बाजारात उत्तम प्रतिसाद लाभला असून, कंपनीने सुमारे पन्नास लाख रुपयांची उलाढाल नोंदवली आहे. एका दुष्काळी आणि अनिश्चित क्षेत्राकडे आधुनिक अभियांत्रिकी नजरेतून पाहून या तरुणांनी शेतीला केवळ शाश्वत स्वरूपच दिले नाही, तर नव्या पिढीसमोर कृषी-उद्योजकतेचा एक नवा मार्गही खुला केला आहे.