चिंतन – प्रबोधन

उच्चशिक्षण घेऊन चांगल्या पगाराची नोकरी मिळवणे आणि शहरात स्थिरस्थावर होणे, हे अनेक तरुणांचे स्वप्न असते. मात्र, पुणे जिल्ह्यातील दोन भावांनी याच्या अगदी उलट मार्ग निवडला. बँकेतील चांगल्या नोकऱ्या सोडून त्यांनी गावाकडच्या शेतीची वाट धरली. पारंपरिक शेतीला आधुनिक व्यावसायिक दृष्टिकोनाची जोड देत त्यांनी आज कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल असलेला ब्रँड उभा केला आहे. ही यशोगाथा आहे सत्यजित आणि अजिंक्य हंगे या दोन …

अभियांत्रिकी शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर बहुतांश तरुणांची पावले बहुराष्ट्रीय कंपन्यांमधील सुरक्षित नोकऱ्यांकडे वळतात. मात्र, या पारंपरिक वाटेला फाटा देत केल्विन अरान्हा आणि फरीश अनफाल या दोन युवा अभियंत्यांनी कृषी क्षेत्रातील आव्हानांवर तंत्रज्ञानाच्या बळावर मात करण्याचा निश्चय केला. हवामानातील तीव्र बदल, पाण्याची वाढती टंचाई आणि उत्पादन खर्चातील भरमसाठ वाढ यांमुळे संकटात सापडलेल्या शेतीला शाश्वत पर्याय देण्यासाठी त्यांनी क्रॉप एआय या कृषी-तंत्रज्ञान उपक्रमाची …

संकटातच संधी शोधण्याची दृष्टी ज्याच्याकडे असते, तो मातीचेही सोने करू शकतो, याचा प्रत्यय सातारा जिल्ह्यातील पाडळी गावचे तरुण उद्योजक ऋषिकेश जयसिंग ढाणे यांच्या यशोगाथेतून दिसून येतो. सुमारे दोन दशकांपूर्वी पाडळी परिसरातील शेतकऱ्यांना कोरफडीच्या शेतीतून मोठा नफा मिळवून देण्याचे आमिष एका व्यापाऱ्याने दाखवले होते. शेतकऱ्यांनी मोठ्या आशेने लागवड केली खरी, परंतु खरेदीचे आश्वासन देणारा व्यापारी गायब झाल्याने शेतकऱ्यांचा भ्रमनिरास झाला. हताश …

आंध्र प्रदेशातील विशाखापट्टणम येथील चित्तेम सुधीर यांनी अवघ्या 50 हजार रुपयांच्या भांडवलातून सुरू केलेल्या इडली व्यवसायाला आज मोठे यश मिळाले आहे. पारंपरिक इडलीला भरडधान्यांची जोड देऊन त्यांनी तयार केलेला आगळावेगळा पदार्थ ग्राहकांच्या पसंतीस उतरला आहे. विशेष म्हणजे, या व्यवसायातून स्वतःची आर्थिक प्रगती साधतानाच त्यांनी आदिवासी भागातील शेतकऱ्यांसाठीही उत्पन्नाचा नवा मार्ग खुला केला आहे. कृषी अर्थशास्त्रात पदव्युत्तर शिक्षण घेतल्यानंतर सुधीर यांनी …

पंढरपूरसारख्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरा लाभलेल्या गावातून सुरू झालेला तबलावादक अविनाश पाटील यांचा संगीताचा प्रवास आज आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठापर्यंत पोहोचला आहे. वयाच्या अवघ्या काही वर्षांपासून सुरू झालेली त्यांची ही साधना आणि त्यानंतरचा खडतर संघर्ष हा आजच्या युवा कलाकारांसाठी अत्यंत प्रेरणादायी ठरत आहे. अविनाश पाटील यांना तबला वादनाचा वारसा घरातूनच मिळाला. त्यांचे वडील पंडित प्रमोद पाटील यांच्याकडून त्यांनी बालपणातच संगीताचे प्राथमिक धडे …

पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुक्यातील कळवडी गावच्या प्रणिता वामन यांनी ‌‘एमबीए इन ॲग्रीबिझनेस मॅनेजमेंट‌’चे शिक्षण पूर्ण केले. या शिक्षणानंतर कॉर्पोरेट क्षेत्रात चांगले करिअर करण्याचा पारंपरिक मार्ग त्यांच्यासमोर खुला होता. मात्र त्यांनी वेगळी वाट निवडली. नोकरी करण्याऐवजी आपल्या शिक्षणाचा उपयोग शेतीत करून स्वतःचा व्यवसाय उभा करण्याचा निर्णय घेतला. फूड प्रोसेसिंग कंपनीत इंटर्नशिप करताना त्यांना आधुनिक शेतीतील बदल आणि कृषी व्यवसायातील संधी जवळून …

केशर म्हटले की डोळ्यांसमोर काश्मीरची थंड हवा आणि जांभळ्या फुलांनी बहरलेली शेती येते. विशिष्ट तापमान आणि हवामानाची गरज असल्यामुळे केशराचे उत्पादन प्रामुख्याने काश्मीरशी जोडले गेले आहे. मात्र नागपूरच्या उष्ण हवामानातही आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने केशराचे उत्पादन घेता येते, हे अक्षय होले आणि दिव्या लोहकरे होले या दाम्पत्याने दाखवून दिले आहे. ‌‘शाया एंटरप्रायझेस‌’च्या माध्यमातून त्यांनी नियंत्रित वातावरणात केशर उत्पादनाचा प्रयोग यशस्वी केला. …

वर्षाला 46 लाख रुपयांचे पॅकेज, जगातील नामांकित कंपनीत नोकरी आणि पुढे उज्ज्वल करिअरची हमी… इतके मिळाल्यानंतर बहुतेक जण दुसऱ्या पर्यायाचा विचारही करणार नाहीत. मात्र लखनौच्या 27 वर्षीय शारदेंदू तिवारी यांच्यासाठी हे अंतिम ध्येय नव्हते. त्यांना भारतीय लष्कराची वर्दी खुणावत होती. त्यासाठी त्यांनी मोठ्या पगाराची नोकरी सोडली, 7 वेळा आलेले अपयश पचवले आणि आठव्या प्रयत्नात लष्करात अधिकारी होण्याचे स्वप्न पूर्ण केले. …

शेतीतील आर्थिक अस्थिरता जवळून पाहत मोठे झालेले शशी कुमार यांनी आयुष्याची सुरुवात मात्र शेतीतून केली नाही. शेतकरी कुटुंबात जन्मलेल्या शशी यांनी संगणकशास्त्राचे शिक्षण घेतले आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात कारकीर्द घडवली. विप्रोमध्ये 13 वर्षे आणि एकूण 17 वर्षेतंत्रज्ञान उद्योगात काम केल्यानंतर त्यांनी अमेरिकेतील कारकीर्द सोडून भारतात परतण्याचा निर्णय घेतला. त्यामागे एकच प्रश्न होताशेतकऱ्याला शेतीतून स्थिर आणि सन्मानजनक उत्पन्न कसे मिळेल? याच प्रश्नातून …

व्यवसाय उभा करण्यासाठी मोठे भांडवल, भव्य कारखाना आणि विस्तीर्ण वितरण व्यवस्था सुरुवातीपासूनच हवी, हा समज आर. जी. चंद्रमोगन यांच्या वाटचालीने खोटा ठरवला. काही हातगाड्यांवरून आईस्क्रीम विकण्यापासून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास आज हजारो कोटी रुपयांची उलाढाल करणाऱ्या डेअरी उद्योगापर्यंत पोहोचला आहे. आर. जी. चंद्रमोगन यांनी 1970 मध्ये वयाच्या अवघ्या 21 व्या वर्षी आईस्क्रीम व्यवसायात पाऊल ठेवले. सुरुवातीचे भांडवल होते सुमारे 25 …