आता पेरु येणार वेलींवर

जर तुम्हाला एखाद्या बागेत पेरूच्या झाडाच्या फांद्या कारल्याच्या वेलीसारख्या तारांवर गुंडाळलेल्या दिसल्या, तर आश्चर्यचकित होऊ नका. ही पेरूची कोणतीही नवीन प्रजाती नसून, बागायती शेतीचे हे एक नवीन तंत्रज्ञान आहे, जे उत्पादन दुप्पट करून बागायतदारांच्या उत्पन्नात वाढ करेल. प्रयागराजसह उत्तर प्रदेशातील चार जिल्ह्यांमध्ये पायलट प्रोजेक्ट म्हणून यावर काम सुरू झाले आहे. पेरूच्या उत्पादनासाठीच्या या नवीन तंत्रज्ञानाला ‌‘इस्पेलियर सघाई प्रणाली‌’ असे म्हणतात. या पद्धतीचा शोध लखनौ येथील केंद्रीय उपोष्ण बागवानी संस्थेच्या (उशपीींरश्र खपीींर्ळीीींंश षेी र्डीलेीींळिलरश्र केीींळर्लीर्श्रीीींश-उखड) शास्त्रज्ञांनी लावला आहे.
शहरातील औद्यानिक प्रयोग आणि प्रशिक्षण केंद्र खुसरोबाग येथे या नवीन पद्धतीने ललित, श्वेता आणि इलाहाबादी सुरखा या पेरूच्या जातींची बाग तयार केली जात आहे. औद्यानिक प्रयोग आणि प्रशिक्षण केंद्राचे प्रभारी विजय किशोर सिंह यांनी सांगितले की, पेरूच्या बागेत सूर्यप्रकाशाची महत्त्वाची भूमिका असते. जुन्या पद्धतीत 3 ते 6 मीटरच्या अंतरावर झाडे लावली जात होती. झाड मोठे झाल्यावर त्यांच्या फांद्या संपूर्ण बागेत पसरत होत्या. सूर्यप्रकाश फक्त झाडाच्या वरच्या भागालाच मिळत होता, ज्यामुळे फळेही फक्त वरच्या फांद्यांनाच लागत होती. याच त्रुटीवर मात करण्यासाठी ही नवीन पद्धत शोधण्यात आली आहे. प्रयागराजसोबतच सीतापूर, उन्नाव आणि बाराबंकी या जिल्ह्यांमध्येही बागवानीच्या या पद्धतीचा अभिनव प्रयोग सुरू आहे.
या पद्धतीने तयार झालेल्या नवीन बागेतून पुढील वर्षापर्यंत फळांचे उत्पादन सुरू होईल. उत्पादन सुरू झाल्यावर हे बागायतदारांना दाखवले जाईल. निश्चितच, ही पद्धत बागायतदारांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी फायदेशीर ठरेल. या पद्धतीत, झाडे ओळीत लावली जातात. दोन झाडांमध्ये दोन ते तीन मीटरचे अंतर ठेवले जाते. प्रत्येक ओळीच्या दोन्ही टोकांना लोखंडी अँगल लावले जातात. याच अँगलमध्ये ठरावीक अंतरावर छिद्रे करून तारा बांधल्या जातात. रोपांच्या फांद्या जशा वाढत जातात, तसतसे त्या या तारांवर गुंडाळल्या जातात, ज्यामुळे त्या इकडे-तिकडे पसरत नाहीत. प्रत्येक रोपाला पुरेसा सूर्यप्रकाश मिळतो. फळे नेहमी नवीन फांद्यांवर येतात. त्यामुळे, फळधारणेच्या 7 ते 8 महिने आधी झाडांची छाटणी केली जाते. यामुळे जास्तीत जास्त नवीन फांद्या येतात आणि उत्पादन दुप्पट होते. आतापर्यंतच्या पद्धतीनुसार, एका हेक्टरमध्ये 300 ते जास्तीत जास्त 1,000 रोपे लावली जात होती. परंतु, या नवीन पद्धतीत रोपांमधील अंतर कमी केल्यामुळे, एका हेक्टरच्या बागेत सुमारे 1,600 रोपे लावली जाऊ शकतील. झाडांचा आकार लहान असल्यामुळे फळांवर बॅग लावणे इत्यादी कामांमध्येही सोय होईल.