रिडिंग काँप्रिहेन्शन सुधारण्यासाठी

पॅनेल इंटरव्ह्यू म्हणजेच एकाच वेळी अनेक मुलाखतकारांसमोर (पॅनेल) सामोरे जाणे, हा बहुतांश उमेदवारांसाठी अत्यंत तणावाचा आणि आव्हानात्मक प्रसंग असतो. जेव्हा एका बाजूला तुम्ही एकटे आणि दुसऱ्या बाजूला तीन ते पाच तज्ज्ञ अधिकारी बसलेले असतात, तेव्हा आत्मविश्वास डगमगणे स्वाभाविक आहे. मात्र, योग्य रणनीती, मानसिक पूर्वतयारी आणि संवाद कौशल्याच्या जोरावर या प्रकारच्या मुलाखतीत सहज यश मिळवणे शक्य आहे.
विविध स्पर्धा परीक्षा तसेच कॉर्पोरेट क्षेत्रातील पात्रता परीक्षांमध्ये ‌‘उतारा आकलन‌’ (रिडिंग काँप्रिहेन्शन) हा अत्यंत महत्त्वाचा भाग मानला जातो. याद्वारे उमेदवाराची मजकूर समजून घेण्याची, त्याचे विलेषण करण्याची आणि अचूक निष्कर्ष काढण्याची क्षमता तपासली जाते. यात उत्तम गुण मिळवण्यासाठी केवळ वेगाने वाचणे पुरेसे नसते, तर योग्य धोरण आखून सराव करणे आवश्यक असते.
1) उतारा सविस्तर वाचण्यापूर्वी केवळ 30 सेकंद त्याचा वरवर आढावा घ्यावा. उताऱ्याचे शीर्षक, प्रत्येक परिच्छेदाची पहिली ओळ आणि उताऱ्याची शेवटची ओळ यांवर नजर टाकल्यास लेखकाला नेमके काय सांगायचे आहे, याचा एक ढोबळ आराखडा मनात तयार होतो.
2) उताऱ्याला हात लावण्यापूर्वी त्याखालील प्रश्न काळजीपूर्वक वाचावेत. प्रश्नांमधील महत्त्वाचे शब्द लक्षात ठेवल्यास, मुख्य मजकूर वाचताना नेमके कुठे लक्ष केंद्रित करायचे आणि कोणत्या गोष्टी वगळायच्या, याची स्पष्टता येते.
3)महत्त्वाच्या मुद्यांना चिन्हांकित करणे: वाचन करत असताना प्रत्येक परिच्छेदातील मुख्य दावा किंवा महत्त्वाचे विधान मनातल्या मनात किंवा पेनाने चिन्हांकित करावे. संपूर्ण उतारा रंगवण्याऐवजी प्रत्येक परिच्छेदातील फक्त एकाच मुख्य मुद्यावर लक्ष केंद्रित केल्यास अंतिम उत्तरे शोधणे सोपे जाते.
4)एही पद्धत ‌‘सर्व्हे‌’ (पाहणी), ‌‘क्वेश्चन‌’ (प्रश्न विचारणे), ‌‘रिड‌’ (वाचन), ‌‘रिसाईट‌’ (स्मरण) आणि ‌‘रिव्ह्यू‌’ (पुनरावलोकन) या पाच टप्प्यांवर आधारित आहे. यामुळे वाचन केवळ वरवरचे न राहता ते अधिक सखोल आणि सक्रिय होते.
5) एक परिच्छेद वाचून संपल्यानंतर क्षणभर थांबून, त्या परिच्छेदाचा मुख्य विचार एका संक्षिप्त वाक्यात स्वतःला सांगावा. यामुळे वेळेच्या दबावाखालीही मजकुराचे आकलन अचूक होते.
6)उताऱ्याचा शेवटचा परिच्छेद अत्यंत महत्त्वाचा असतो, कारण लेखक त्यामध्ये आपल्या संपूर्ण मांडणीचा निष्कर्ष किंवा स्वतःचे अंतिम मत मांडत असतो. हा भाग दोनदा वाचल्यास लेखकाचा दृष्टिकोन आणि उताऱ्याचा सूर स्पष्ट समजतो.
7)उताऱ्यामध्ये एखादा कठीण किंवा अपरिचित शब्द आल्यास तिथेच न थांबता, त्या वाक्याच्या मागचा-पुढचा संदर्भ लक्षात घेऊन अर्थाचा अंदाज बांधावा आणि वाचन सुरू ठेवावे.
8) केवळ एकाच स्वरूपाचे उतारे न वाचता कथा, विज्ञान, अर्थशास्त्र आणि वृत्तपत्रीय अग्रलेख अशा वैविध्यपूर्ण विषयांचे वाचन करावे. यामुळे विविध शैलींमधील उताऱ्यांचे आकलन करण्याची क्षमता वाढते.
9)सराव चाचणी संपल्यानंतर केवळ गुण न पाहता, आपले उत्तर का चुकले आणि अचूक उत्तर कोणत्या तर्कावर आधारित होते, याचे सखोल विलेषण करावे. ही सवय गुण सुधारण्यासाठी सर्वाधिक कारणीभूत ठरते.
सुरुवातीला दररोज 20 मिनिटे सक्रिय वाचनाचा सराव करावा. त्यानंतर तिसऱ्या आठवड्यात हा वेळ 30 मिनिटे आणि दुसऱ्या महिन्यात 45 मिनिटांपर्यंत वाढवावा. यामुळे परीक्षेच्या काळात दीर्घ मजकूर वाचताना मेंदू थकत नाही.
दररोज किमान एक अग्रलेख वाचणे, आठवड्यातून किमान आठ सराव चाचण्यांचे विलेषण करणे आणि चुकीच्या सवयी सुधारणे या त्रिसूत्रीचा अवलंब केल्यास केवळ स्पर्धा परीक्षांमध्येच नव्हे, तर व्यावसायिक कारकिर्दीतही मोठा फायदा होतो.