नकारात्मकतेवर विजय मिळवण्याचा राजमार्ग

मानवी जीवनात चढ-उतार हे येतच असतात आणि अशा वेळी मनाची शांतता भंग पावून नकारात्मक विचारांचे जाळे विणले जाणे स्वाभाविक आहे. अनेकांना असे वाटते की आपण प्रयत्नांनी हे वाईट विचार काढून टाकावेत आणि केवळ सकारात्मक विचारांवर लक्ष केंद्रित करावे. मात्र, जगप्रसिद्ध आध्यात्मिक मार्गदर्शक सद्गुरु या विषयावर एक अतिशय वेगळा आणि वास्तववादी दृष्टिकोन मांडतात. त्यांच्या मते, जेव्हा आपण एखाद्या गोष्टीचा जबरदस्तीने त्याग करण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा आपले मन त्या गोष्टीबद्दल अधिक तीव्रतेने विचार करू लागते. मनाचा स्वभाव असा आहे की, आपण ज्या गोष्टीला दूर सारू इच्छितो, तीच गोष्ट आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचा भाग बनून जाते आणि मग आपण सतत त्याभोवतीच घोटाळत राहतो.
सद्गुरु मनाच्या कार्यपद्धतीचे विलेषण करताना सांगतात की, मानवी मेंदूमध्ये वजाबाकी किंवा भागाकार यांसारख्या क्रिया अस्तित्वात नाहीत. आपले मन केवळ बेरीज आणि गुणाकार या दोनच क्रियांवर चालते. जर तुम्ही मनाला एखादी गोष्ट करू नको असे सांगितले, तर ते तीच गोष्ट वारंवार करण्याच्या सूचना देते. आपण जितका जास्त संघर्ष करू, तितकी ती नकारात्मकता अधिक वेगाने वाढत जाते. अशा स्थितीत काय सकारात्मक आहे आणि काय नकारात्मक, याची पारख करणे कठीण होऊन बसते. त्यामुळे, हे मन आपल्या सेवेसाठी आहे, आपण मनाचे गुलाम नाही, ही मूलभूत जाणीव असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
विचारांच्या पलीकडे जाऊन जीवनाचा अनुभव घेणे हा नकारात्मकता दूर करण्याचा प्रभावी उपाय सद्गुरु सुचवतात. डोळे मिटल्यावर आपल्याला स्वतःचे शरीर दिसत नाही, याचा अर्थ आपले अस्तित्व संपले असा होत नाही. आपण आपल्या भावना आणि विचारांपेक्षा खूप वेगळे आणि विशाल आहोत. जीवनाचा सर्वात महत्त्वाचा पैलू म्हणजे आपण या क्षणी जिवंत आहोत, ही जाणीव असणे. आपण काय विचार करतोय यापेक्षा आपण अस्तित्वात आहोत, हे जास्त मोलाचे आहे. जेव्हा आपण स्वतःच्या अंतरातील चैतन्यावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा हळूहळू विचारप्रक्रिया आणि आपण स्वतः यांच्यात एक अंतर निर्माण होते. सद्गुरुंच्या मते, आपल्या मानसिक आणि शारीरिक प्रक्रियेपासून स्वतःला वेगळे पाहणे, हाच सर्व दुःखांचा अंत आहे.
अनेकांना असे वाटते की मनातून वाईट विचार पूर्णपणे नष्ट केले जाऊ शकतात, परंतु सद्गुरु हे नाकारतात. कोणतेही विचार कायमचे पुसून टाकता येत नाहीत, ते केवळ काही काळासाठी पुढे ढकलले जाऊ शकतात. नकारात्मक विचारांच्या वेळी देवाचे नाव घेणे किंवा मंत्रजप करणे हे तात्पुरते संरक्षक ठरू शकते, परंतु ते विचारांना थांबवू शकत नाही. हे विचार सुप्त मनात राहतात आणि स्वप्नांच्या माध्यमातूनही समोर येऊ शकतात. जेव्हा आपण कोणाबद्दल नकारात्मक विचार करतो, तेव्हा त्याचे नुकसान समोरच्या व्यक्तीपेक्षा आपलेच जास्त होते. त्यामुळे वाईट विचारांशी लढण्याऐवजी शांतपणे बसून आपल्या जीवन प्रक्रियेवर लक्ष देणे आणि विचारांकडे केवळ एक साक्षीदार म्हणून पाहणे, हाच मनाला शांत ठेवण्याचा आणि आनंदी राहण्याचा खरा मार्ग आहे.