लेख-समिक्षण

सावरकर समजून घेताना…

1965 À¶m bT>mB©V ^maVmZ§ nmH$da ‘mV Ho$br Voìhm gmdaH$am§Zr R>adb§ H$s AmVm hm Xoh R>odmdm. ˶m§Zr ¶moJr nwéfmÀ¶m {Z:g§JVoZ§ àm¶mondoeZmMm àma§^ Ho$bm Am{U 26 ’o$~«wdmar 1966 bm Xoh R>odbm. ñdV§Ì Am{U g‘W© ^maV ho gmdaH$am§M§ ñdßZ hmoV§. gmdaH$am§À¶m H$ënZoVbm ñdV§Ì ^maV “EH$ 춺$s EH$ ‘V’ ¶m gyÌmda AmYm[aV àOmgÎmmH$ bmoH$emhr Amho. ˶m‘Yo H$moUmhr {d{eï> Y‘m©bm “amO‘mݶVm’ Zmhr. ‘wpñb‘ Ûof Zmhr nU hm Xoe 15 Am°JñQ>bm ApñVËdmV Ambobm Zmhr qH$dm Vmo {~«{Q>em§Zr EH$amï´>r¶ËdmÀ¶m gyÌmV Jw§’$bobm Zmhr. Va ¶m XoemMr
EH$mË‘Vm nmM hOma df}AI§S> MmbV Ambr Amho, ˶mbm gmdaH$am§Zr “qhXþËd’ hr g§km dmnabr. ñdV§Ì ^maVmÀ¶m gdm}ƒ ݶm¶mb¶mZ§ Vr g§d¡Ym{ZH$ R>adbr Amho.
‘¥Ë¶w§O¶ gmdaH$am§Zr Am¶wî¶mÀ¶m gmW©H$VoMm AZw^d Amë¶mda {dMmanyd©H$ earamMm ˶mJ Ho$bm. àm¶mondoeZ H$ê$Z. 26 ’o$~«wdmar 1966 amoOr. ˶mbm AmO 57 df}nyU© hmoVmhoV. Amnë¶m ^mfoV AmnU ˶mbm nwʶ{VWr åhUVmo. AmYw{ZH$ ^maV `w Zm¶Q>oS> ZoeÝg‘ܶo eÌyamï´>m§Zm OmoS>m XmIdy eHo$b Ag§ g‘W© amï´> Pmb§ nm{hOo Am{U Vg§ hmoʶmgmR>r “‘hmamï´> hm ^maVmMm IS²JhñV Pmbm nm{hOo’ Ag§ ñdßZ nS>V§ Vo ñdmV§Í¶dra gmdaH$am§ZmM! Vo g˶mV AmUʶmgmR>r gm{hp˶H$m§Zm “boIʶm ‘moS>m, Am{U ~§XþH$m hmVr ¿¶m..’ Ag§ gm{h˶ g§‘obZmÀ¶m AܶjnXmdê$Z gm§JVmV Ë`m gmdaH$am§M§ ñdV§Ì Am{U g‘W© ^maV ho ñdßZ hmoV§. 1965 À¶m bT>mB©V ^maVmZ§ nmH$da ‘mV Ho$br Voìhm gmdaH$am§Zr R>adb§ H$s AmVm hm Xoh R>odmdm. ˶m§Zr ¶moJr nwéfmÀ¶m {Z:g§JVoZ§ àm¶mondoeZmMm àma§^ Ho$bm Am{U 26 ’o$~«wdmar 1966 bm Xoh R>odbm.
1898 ‘Yo Mm’o$H$a ~§Yy ’$mgmda OmUma hmoVo. ˶m amÌ^a AñdñW hmoD$Z OmJaU H$aUmè¶m “{dZm¶H$’Z§ ^Jya‘Yë¶m KamVë¶m Xodrg‘moa 15 ì¶m dfu à{Vkm Ho$br “‘m¶^y‘rÀ¶m ñdmV§Í¶mgmR>r geó H«$m§VrMm Ho$Vy C^mê$Z ‘m[aVm ‘m[aVm ‘aoVmo Pw§OoZ!’ ¶m à{VkoZ§ gwê$ Pmbobm ¶k nwT>o 69 df}, OrdZmÀ¶m gd© A§JmV à{V^mg§nÞ ñne© H$aV noQ>Vm am{hbm. ~§S>Imoa {dÚmWu, H«$m§{VH$maH$, H$mù¶m nmʶmbm nwê$Z Cabobm ‘¥Ë¶w§O¶, g‘mOgwYmaH$, boIH$, H$dr, ZmQ>H$H$ma, ^mfm-à^w, {dkmZ{Zð>-{ddoH${Zð>-~wÕrdmXr {dMmad§V, Om˶wÀN>oXZmMr ^mfm H$ê$Z H¥$VrMm ‘mJ© XmIdUmam ‘y{V©^§OH$ g‘mO H«$m§{VH$maH$ Aem gd© ê$nm§‘YyZ gmdaH$a gVV g‘¥ÕnUo g‘moa ¶oV amhVmV.
˶m§À¶m gdmªJrU à{V^oÀ¶m ‘ܶ^mJr AgVmo ^maV. ˶m ^maVmbm gmdaH$am§Zr qhXþamï´> åhQ>b§. ˶m§À¶m amï´>r¶ËdmÀ¶m {ZemUrbm Zmd {Xb§ “qhXþËd.’ ñdmV§Í¶moÎma ^maVmbm H$m¶©H«$‘ {Xbm “g¡Ý¶mM§ qhXÿH$aU Am{U qhXÿ§M§ g¡{ZH$sH$aU.’
˶m‘wio gmdaH$am§H$S>o nmhʶmMo XmoZ Q>moH$mMo XmoZ Ñ{ï>H$moZ V¶ma Pmbo. “qhXþËd’À¶m ZmdmZ§ {Q>im bmdUmè¶m AZoH$m§Zm ~wÕr{Zð>-{ddoH${Zð>-{dkmZ{Zð> Am{U OmVr¶ CÀN>mXm§Mr ^mfm H$aUmao gmdaH$a nMZr nS>V ZmhrV. Va goжwba-g‘mOdmXr dJ¡ao åhUUmao “S>mdo’ gmdaH$am§À¶m “qhXþËd’ g§koH$S>o nmhÿZ gJioM gmdaH$a {Z{fÜX R>adVmV; Zìho Zìho, ˶m§À¶m {dMmam§M§ {dH¥$VrH$aU H$aVmV. “ho ‘mV¥^y‘r VwObm ‘Z dm{h¶obo’ åhUV XoemgmR>r gd©ñd An©U H$aUmè¶m gmdaH$am§Zm nma {~«{Q>em§Mo Ym{O©Uo åhUʶmn¶ªV AZoH$m§Mr ‘Ob OmVo. Jm§YrOtÀ¶m h˶oÀ¶m AmamonmVyZ gÝ‘mZnyd©H$ ‘wº$Vm Pmbr Var gmdaH$am§daMo Amamon AI§S>nUo MmbyM amhVmV. ˶m‘wio A§X‘mZ‘Yë¶m {d‘mZVimbm gmdaH$am§M§ Zmd Xoʶmbm {damoY – g§gXo‘Yo gmdaH$am§Mr à{V‘m bmdm¶bm {damoY – Vmo AWm©V amï´>nVr S>m°. AãXþb H$bm‘ ¶m§Zr Ow‘mZbm Zmhr, ho Amnb§ ^m½¶M. gw^mf~m~y Am{U gmdaH$am§Mr ^oQ> Pmbr hmoVr åhQ>b§ Va “S>mì¶m§’Zm dmQ>V§ gw^mf~m~y§Mm An‘mZ Ho$bm. åhUyZ ‘§ÌrnXmda AgVmZm ‘{Ue§H$a Aæ¶a A§X‘mZÀ¶m goë¶wba Oob‘Yë¶m gmdaH$am§À¶m H$mì¶n§º$s H$mTy>Z Q>mHy$Z – Ia§ gmdaH$am§À¶m Xoe^º$sMm An‘mZ H$aVmV. ‘V^oXm§Mm AmXa H$am¶Mm AgVmo, ‘V{^ÞVo‘wi§ gmdaH$am§M§ ‘moR>onU H$‘r hmoV Zmhr ho g‘OʶmMr embrZVm Vo XmIdV ZmhrV.
Aer embrZVm ñdmV§Í¶nyd© qH$dm CÎmaH$mimVbo bmoH$ZoVo XmIdV hmoVo. gmdaH$am§Mo Am{U Jm§YtOrMo Q>moH$mMo ‘V^oX hmoVo, nU XmoKm§À¶mhr Mm[aͶ, H$V¥©Ëd˶mJm~Ôb (àg§Jr gmdaH$am§Zr Jm§YrOtda Vrd« Q>rH$m Ho$br AgVr qH$dm Jm§YrOtZr EH$Xm “H$moU gmdaH$a?’ åhQ>b§ Agb§ Var) nañnam§Zm AmXa hmoVm. gmdaH$am§Zm A§X‘mZ‘YyZ ‘wº$ Ho$b§ nm{hOo Ag§ Jm§YrOtZr doimodoir åhQ>b§. Va Jm§YrdmXmer H$Å>a ‘V^oX Agbo Var {ZPm‘mÀ¶m A˶mMmam{déÕ AmdmO CR>dVm§Zm, gmdaH$am§À¶m AܶjVoImbÀ¶m “qhXÿ’ ‘hmg^oZ§ “^mJmZJaMm g˶mJ«h’M Ho$bm. nwT>o XoemMr aº$~§~mi emoH$m§{VH$m Pmbr Var ’$miUrbm XmoKm§Mmhr {damoY hmoVm, ˶m‘wi§ XmoKm§Zr 15 Am°JñQ>bm “H$mim {Xdg’ ‘mZb§. AmVm ì¶dhm¶© Zmhr, Am{U ~hþYm hmoD$ nU Z¶o – nU XmoKm§Zrhr, Amnmnë¶m AbJ H$maUm§gmR>r – nU ’$miUrMr Eo{Vhm{gH$ (MyH$) XþéñV H$ê$Z, nwÝhm AI§S> ^maV ìhmdm Ag§ ñdßZ nm{hb§.
ñdmV§Í¶mM§ C{Ôï> S>moù¶mg‘moa R>odyZ H$m‘ H$aUmè¶m Amnmnë¶m g§KQ>Zm AmVm ñdmV§Í¶mZ§Va {dg{O©V H$amì¶mV Ag§ XmoK§hr åhQ>bo. AWm©V H$m±J«ogZ§ Jm§YrOtM§ EoH$b§ Zmhr, gmdaH$am§Zr “A{^Zd ^maV g§KQ>Zm’ {dg{O©V Ho$br. Vr {dgO©Z H$aʶmÀ¶m g‘ma§^mV VËH$mbrZ ^maVmÀ¶m amOH$s¶ {MÌmMm AmT>mdm KoV, Amnë¶mbm gJù¶mV OdiM§ H$moU – Va gmdaH$a gm§JVmV, Jm§YrOr.
Amnë¶m “H¥$îUmH$mR>’ ¶m Agm‘mݶ AmË‘M[aÌmV ¶ed§Vamd MìhmU AmnU gmdaH$am§À¶m AmH$f©UmZ§ H$go H$èhmS>hÿZ aËZm{Jarbm Jobmo Vo gm§JVmV. Va “g§¶wº$ ‘hmamï´>mMm ‘§JbH$be’ AmUë¶mda gmdaH$a ‘hmamï´>mbm ¶ed§Vamd MìhmU ¶m “‘X© ‘amR>çm’ À¶m nmR>rer C^§ amh¶bm gm§JVmV.
gmdaH$am§À¶m H$ënZoVbm ñdV§Ì ^maV “EH$ 춺$s EH$ ‘V’ ¶m gyÌmda AmYm[aV àOmgÎmmH$ bmoH$emhr Amho. ˶m‘Yo H$moUmhr {d{eï> Y‘m©bm “amO‘mݶVm’ Zmhr. ‘wpñb‘ Ûof Zmhr nU hm Xoe 15 Am°JñQ>bm ApñVËdmV Ambobm Zmhr qH$dm Vmo {~«{Q>em§Zr EH$amï´>r¶ËdmÀ¶m gyÌmV Jw§’$bobm Zmhr. Va ¶m XoemMr EH$mË‘Vm nmM hOma df}AI§S> MmbV Ambr Amho, ˶mbm gmdaH$am§Zr “qhXþËd’ hr g§km dmnabr. ñdV§Ì ^maVmÀ¶m gdm}ƒ ݶm¶mb¶mZ§ Vr g§d¡Ym{ZH$ R>adbr Amho.
AmOhr AmnU {ddoH${Zð>-~wÕr{Zð>-{dkmZ{Zð> Agm¶bm hd§. OmVrnmVr {dg{O©V H$ê$Z, EH$mË‘, g‘VmnyU© g‘mO C^m H$aʶmÀ¶m H$m‘mbm bmJm¶bm hd§. ‘amR>r ^mfm àdmhr, {dH$gZerb R>odVm§Zm, Zdo Zdo àdmh gm‘mdyZ KoVmZm ^mfoMr AmoiIM nwgyZ OmUma Zmhr Zm, EdT>r ^mfmewÕrMr Midi Mmby R>odm¶bm hdr. ‘amR>rMr “A{^OmV’Vm OnVmZm, Zd§ kmZ, Zì¶m g§km, g§H$ënZm, g§emoYZ ‘amR>rV hmoB©b.. ì¶mH$aU-‘mÌm-d¥Îm-N>§X OnV à{V^obm Zdo Yw‘mao ’w$Q>Vrb.. AemgmR>r H$m‘ H$am¶bm hd§.
gmdaH$am§Zm hr Iar lÕm§Obr R>aob Am{U ‘amR>r-^mfm-‘mUyg-g§ñH¥$Vr Iè¶m AWm©Z§ d¡{œH$ hmoB©b.
-A{dZme Y_m©{YH$mar (coIH$ _mOr gZXr A{YH$mar AmhoV.)

Check Also

युद्धविरामानंतरही हल्ले

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवर होऊ शकणारे संभाव्य हल्ले आणि बॉम्बहल्ले सध्या दोन आठवड्यांंसाठी …