डाया पक्षाची मावळती!

भारताा राजकी नकाशावर एक असा काळ होता की डाया पक्षाचे भावी अतिव काही रायात अपरिहाय मानले जात होते. पमि बगालमये जवळपास तीन दशकाहन अधिक काळ सलग साा टिकवणारे आणि पुिरामये पावशतकभर राजकारणाची दिशा ठरवणारे डावे पक्ष आज वतया अतिवासाठी सघष करताना दिसत आहेत. शेतकरी, मजूर, ककरी आणि गामीण भागाया हिताचे मुख तिनिधी समजले जाणारे हे पक्ष आता याया सवात मजबूत दोन आधारभूत रायात जवळपास नाशेष होाा थितीत आले आहेत. योति बसु, माणिक सरकार यासारखी नावे कधी काळी थाचे आणि डाया विचाराया भरवशाचे तीक मानली जात होती, पण आज परिथिती पूणत उलट झाली आहे. भारतात बदलेले सामाजिक समीकरण, राजकीय पधा आणि सघटनामक दबलता यामुळे डाया पक्षाची पकड ढिली होत गेली आहे आणि याचा सवाधिक परिणाम बगाल-पुिरावर झाला आहे. आता याचे शेवटचे मोठे कें असलेले केरळही 2026 या निवडणुकाया तोंडावर दबावाखाली आहे.
पमि बगालमये डाया पक्षाचा आधार कसा घसरला?
पमि बगालमये डाया पक्षानी 1977 ते 2011 असा सलग 34 वषाचा कायकाळ साभाळला. पण 2011 नतर याचा जनाधार सतत घसरत गेला. 2016 मये यानी कागेससोबत हातमिळवणी केली तरी याया जागा 40 वन 26 वर आया. अनेक जुने नेते पराभूत झाले आणि सघटनेची पकड कमकुवत दिसू लागली. 2021 मये परिथिती शिखरावर पोचलीया निवडणुकीत डावे पक्ष एकही जागा मिळवू शकले नाहीत आणि मताचे माण 5 टयापेक्षाही खाली गेले. डाया पक्षाया या घसरणीमागे गामीण समाजातील बदललेला कोिन मोठे कारण मानले जाते. पूर्वी भूमि-सुधाराया योजनामुळे मजबूत झालेला याचा गामीण आधार नदीगाम आणि सिंगूरसारया घटनानतर ढासळला. कषी-हाया ावर निमाण झालेया नाराजीतून याचे परपरागत समथक दर जाऊ लागले.
पुिरामये डाया पक्षाचे 25 वषाचे केि कसे ढासळले?
पुिरामये 1993 ते 2018 असा सलग 25 वषाचा डाया सरकारचा कायकाळ सपुात आला. बदललेली सामाजिक रचना, सघटनामक क्षय आणि तिपयाची वाढती पकड यामुळे डावे पक्ष इथे एकेक कन आपला पाा गमावत गेले. 2018 मये याचा मताचा हिसा जरी 43 टाया आसपास होता, तरी जागा फ 16 मिळाया. 2023 मये ही थिती आणखी खालावली आणि ते फ 11 जागावर घसरले. यामुळे पुिरा हा यायासाठी टिकाऊ आधार राहिला नाही.
डाया पक्षाचे राजकारण का ढासळत आहे? : पमि बगाल आणि पुिरामये आधार गमावयानतर आता डाया पक्षाचे सपूण लक्ष केरळकडे आहे. पण तिथेही ते अडचणींया वलयात आहेत. 2026 या विधानसभा निवडणुका जवळ आया आहेत आणि 10 वषाचा कायकाळ पूण केयानतर अटी इकबसी ही मोठी समया ठ शकते. शिवाय बदलणाया राजकीय-सामाजिक वातवाशी डावे पक्ष वतला झटपट जुळवू शकले नाहीत. गामीण आणि गरीब वग याना ते नेहमीच आपला आधार मानत आले, तो वग हळूहळू इतर पयायाकडे वळला आहे. बदलते आथिक धोरण, सघटनातील मतभेद, आणि विरोधकानी अधिक आकमकपणे काम केयाने याची जुनी रणनीती कालबा भासू लागली आहे. भारताया राजकारणात डाया पक्षाची परपरा दीघ आणि महवाची आहे. पण पमि बगाल आणि पुिरातील सततया पराभवानी याया अतिवावरच चिह उभे केले आहे. आता देशभरात याचे मुख बालेकेि जवळपास रिकामे झाले आहेत. डाया विचाराया राजकारणाला आता नवी दिशा, नवी रणनीती आणि बदलया सामाजिक वातवाशी पुहा जोडणारे नेतव आवयक आहे. केरळमधील आगामी 2026 निवडणुका यामुळे निणायक ठरणार आहेत. डावे पक्ष नया उर्जेसह पुनरागमन करतात का, की याचे शेवटचे मोठे केंही हातातून निसटते, हे यातून प होइल.